การประยุกต์ใช้ระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์เพื่อการศึกษาวิเคราะห์และวางแผนจัดการพื้นที่เสี่ยงภัยดินถล่มในจังหวัดอุตรดิตถ์

บทคัดย่อ
          การศึกษาได้ประยุกต์ใช้ระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์เพื่อวิเคราะห์พื้นที่เสี่ยงต่อการเกิดดินโคลนถล่ม และพื้นที่ได้รับผลกระทบจากการเกิดดินโคลนถล่ม โดยได้ทำการศึกษาปัจจัยทางด้านกายภาพของพื้นที่ที่เกิดดินโคลนถล่ม และพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบจากดินโคลนถล่ม โดยการสำรวจภาคสนามในพื้นที่ อำเภอลับแล อำเภอท่าปลา อำเภอเมืองจังหวัดอุตรดิตถ์
          การคาดการณ์พื้นที่เสี่ยงต่อการเกิดดินโคลนถล่ม และพื้นที่เสี่ยงต่อการได้รับผลกระทบจากดินโคลนถล่ม ได้ใช้เทคนิคการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงพื้นที่ด้วยวิธีการซ้อนทับทางแผนที่ (Map Overlay) โดยทำการวิเคราะห์จากปัจจัยที่ได้จากการสำรวจภาคสนามคือ โครงสร้างทางธรณีวิทยา ความลาดชั้นของพื้นที่ และพื้นที่ป่าไม้ ซึ่งการเกิดดินโคลนถล่มในพื้นที่เกิดจากการที่มีฝนตกหนักในพื้นที่ติดต่อกันเป็นนาน ดินในบริเวณพื้นที่ที่เป็นป่ามีการอุ้มน้ำไว้ทำให้ดินมีน้ำหนักมากขึ้น ประกอบกับโครงสร้างทางธรณีวิทยาเป็นหินที่แตกหักง่าย อีกทั้งเป็นพื้นที่ที่มีความลาดชันสูง จึงเกิดการพังทะลายของดิน 
          จากการวิเคราะห์ปัจจัยต่างๆด้วยระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์พบว่าพื้นที่เสี่ยงต่อการเกิดดินโคลนถล่มในจังหวัดอุตรดิกตถ์ อยู่ทางบริเวณเทือกเขาด้านทิศตะวันออกของจังหวัดอุตรดิตถ์ โดย 3 อำเภอที่มีพื้นที่เสี่ยงต่อการเกิดดินโคลนถล่มคือ อำเภอน้ำปาด 255.08 ตร.กม อำเภอฟากท่า 17.20 ตร.กม อำเภอท่าปลา 16.73 ตร.กม จากนั้นได้ประยุกต์ใช้ระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ศึกษาพื้นที่ที่เสี่ยงต่อการได้รับผลกระทบจากเหตุการดินโคลนถล่ม โดยการกำหนดปัจจัยได้จากการสำรวจข้อมูลภาคสนามในหมู่บ้านประสบภัย จากอำเภอลับแล อำเภอเมือง อำเภอท่าปลา พบว่า พื้นที่ที่ได้รับความเสียหายทุกพื้นที่มีรูปแบบการตั้งถิ่นฐานแบบเดียวกันคือ มีการตั้งถิ่นฐานอยู่บริเวณที่ราบเชิงหุบเขา ทั้งถิ่นฐานและการทำการเกษตรใกล้กับทางน้ำ จากการวิเคราะห์พื้นเสี่ยงต่อการได้รับผลกระทบจากการเกิดดินโคลนถล่มพบว่า 3 อำเภอที่มีหมู่บ้านเสี่ยงมากที่สุดคือ อำเภอเมือง 53 หมู่บ้าน อำเภอท่าปลา 25 หมู่บ้าน และอำเภอพิชัย 24 หมู่บ้าน 
          จากเหตุการณ์เกิดดินถล่มที่เกิดขึ้นส่งผลกระทบต่อหมู่บ้านที่ตั้งอยู่บริเวณที่ราบเชิงเขา ได้สร้างความเสียหายต่อชีวิตและทรัพย์สินเป็นจำนวนมาก ซึ่งได้มีการเข้าช่วยเหลือจากหน่วยงานรัฐบาลบ้างแล้ว โดยการตั้งศูนย์เตือนภัยในหมู่บ้านที่มีความเสี่ยง แต่อย่างไรก็ตามหากไม่ได้รับความร่วมมือจากคนในชุมชน การเฝ้าระวังและเตือนภัยอาจไม่ประสบความสำเร็จได้ ดังนั้นควรจัดให้มีการเผยแพร่ความรู้ในเรื่องของภัยธรรมชาตินี้แก่คนในชุมชน และปลูกจิตสำนึก กระตุ้นให้คนในชุมชนเกิดความตื่นตัว ในการเตรียมพร้อมรับกับสถานการณ์ที่จะเกิดขึ้นด้วย

วัตถุประสงค์

  1. เพื่อประยุกต์ใช้ข้อมูลดาวเทียมและระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์วิเคราะห์พื้นที่เสี่ยงภัยจากดินโคลนถล่มในจังหวัดอุตรดิตถ์
  2. เพื่อจัดทำแผนที่และข้อมูลสรุปพื้นที่เสี่ยงภัยดินโคลนถล่ม และหมู่บ้านที่เสี่ยงภัยดินโคลนถล่มในจังหวัดอุตรดิตถ์
  3. เพื่อวางแผนการป้องกันภัยที่เกิดจากดินถล่มในพื้นที่ที่ศึกษา และพื้นที่ใกล้เคียง
พื้นที่ดำเนินการ
          จังหวัดอุตรดิตถ์